Monodram "RHESANIUM" TEATR STOŁU / STALO TEATRAS. Zapraszamy

Rhesanium

Zapraszamy na spektakl "RHESANIUM". Monodram z rekwizytami opowieść o Ludwiku Rėzie w wykonaniu Teatru Stołu/ Stalo Teatras. 23 listopada, godz. 18:00 „Dom Litewski” w Sejnach, ul. Wileńska 9

Spektakl poświęcony jest 250. rocznicy urodzin Ludwika Rėzy – wybitnego działacza kulturalnego Małej Litwy, naukowca i zbieracza litewskiego folkloru.

Jego droga życiowa odkrywana jest poprzez obrazy, dźwięki i emocjonalne przeżycia. Tytuł „Rhesanium” nawiązuje do domu dla ubogich studentów, który powstał dzięki jego spadkowi.

Występuje Saulius Čėpla

Reżyserka: Saulė Degutytė

Czas trwania – 80 min.

Dla widzów od 16 lat.

Wstęp wolny.

Wydarzenie w Sejnach organizowane we współpracy:

Fundacja im. bpa Antanasa Baranauskasa „Dom Litewski” w Sejnach – Vysk. Antano Baranausko fondas „Lietuvių namai” Seinuose / Ośrodek Pogranicze – Sztuk, Kultur, Narodów w Sejnach / Fundacja Pogranicze.

250. rocznicy urodzin Ludwika Rėzy

„Rhesanium” to spektakl teatru obiektów. Poetyckość głównego bohatera, Ludwika Rėzy, uzasadnia wybór środków artystycznych: mówienie aluzjami, metaforyczność, liryzm. Założycielka Teatru Stołu [Stalo teatras], reżyserka Saulė Degutytė, wraz ze swoim zespołem twórczym skupiła wyobraźnię artystyczną na życiu Rėzy i wydobywa na powierzchnię to, co można odczytać między wierszami biografii. Narzędziami teatru obiektów można opowiedzieć o tym, czego nie byłoby w stanie odsłonić żadne badanie ani żadna biografia. Poprzez przeczucia, aluzje, ożywione i uczłowieczone przedmioty do widza przemawia metafizyka ludzkiego życia. To, czego nie da się wypowiedzieć, staje się odczuwalne i wspólnie przeżywane. 

W trwającym godzinę spektaklu „Rhesanium” droga życia bohatera rozgrywa się i wybrzmiewa jak muzyka: od bezdomności aż po Rhesanium – dom dla ubogich studentów, ufundowany przez Rėzę. Z detali powstają portrety innych postaci, reprezentujących epokę i środowisko Rėzy. Słyszymy nawet fragmenty Krytyki czystego rozumu Immanuela Kanta, kaznodziejskie pouczenia z Pór roku Donelaitisa skierowane do ludzi dobrej woli. Listy, które wysypały się z dyliżansu jadącego traktem pocztowym, zaczynają mówić. Okazuje się, że mieszkańcy krainy przeszłości są żywi, przekazują wieści i udzielają porad. 

Zrodzone z artystycznej intuicji twórców przedstawienie pozwala dotknąć życia Ludwika Rėzy i odkryć to, co mogło przypadkiem zagubić się między faktami a wiedzą. W ten sposób osobowość encyklopedyczna staje się żywa, przekazuje swoją ludzką mądrość, aktualną w każdej epoce i na każdym etapie życia.

Dramaturgia – Sandra Bernotaitė

Reżyseria – Saulė Degutytė

Muzyka – Snieguolė Dikčiūtė

Scenografia – Renata Valčik

W roli głównej – Saulius Čėpla

Reżyseria światła – Rimas Molis

Muzykę wykonuje Saulė Degutytė

Przedstawienie trwa 80 minut
Powstanie spektaklu sfinansowała
Litewska Rada Kultury

https://www.staloteatras.lt/spektakliai/rhesanium

Ludwik Rėza (lit. Martynas Liudvikas Rėza, niem. Ludwig Rhesa, 1776 –1840), urodzony we wsi Karwajty (lit. Karvaičiai) na Mierzei Kurońskiej, która została zasypana przez wydmy, wcześnie osierocony i wychowany przez krewnych, zdobył uznanie i tytuły naukowe na Uniwersytecie Królewieckim, przez wiele lat był również jego rektorem. Uczeń Kanta, profesor teologii, uczestnik wojen napoleońskich jako kapelan wojskowy, wieloletni kierownik Seminarium Litewskiego na Albertynie – lista zasług Rėzy jest ogromna. Królewiecki uczony ma ogromne zasługi dla rozwoju piśmiennictwa i literatury litewskiej w Królestwie Prus: jest odkrywcą, wydawcą i zarazem tłumaczem na język niemiecki poematu dydaktycznego Pory roku (Metai) Kristijonasa Donelaitisa (1818), który dzisiaj uchodzi za ojca literatury litewskiej. Ponadto jest wydawcą nowego tłumaczenia Biblii w języku litewskim (1816). Zbierał litewskie pieśni ludowe (dajny), które wydał wraz ze swoim tłumaczeniem na język niemiecki w 1825 roku. Rėza był również zdolnym poetą, swoją dwoistą przynależność do dwóch narodów ukazał w dwutomowym zbiorze wierszy w języku niemieckim pt. Prutena (1809, 1825). 

W roku 2026 obchodzimy 250. rocznicę urodzin Ludwika Rėzy – człowieka Pogranicza, Borussianina, Człowieka, dzięki któremu język litewski przetrwał jako język pieśni ludowych i wielkiej literatury. Ważne jest, aby spektakl „Rhesanium”, którego nazwa nawiązuje zarówno do dzieła życia Rėzy, jak też do jego pośmiertnej fundacji o tej samej nazwie – domu dla ubogich studentów, był pokazany w Sejnach, Eku i Olsztynie. W Archiwum Państwowym w Olsztynie znajdują się materiały archiwalne związane z działalnością Rėzy na Uniwersytecie Królewieckim, APO przygotowało wystawę z okazji jubileuszu. W olsztyńskim wydawnictwie Pojezierze w 1982 r. ukazało się polskie tłumaczenie Pór roku Kristijonasa Donelaitisa, dokonane przez Zygmunta Ławrynowicza. Na polskie tłumaczenie czekają jeszcze zaskakujące wiersze Rėzy ze zbioru Prutena, przesiąknięte historią, mitologią i kulturą regionu. 

Nie przypadkiem twórcy spektaklu zdecydowali pokazać spektakl w trzech wybranych miastach w Polsce. Fundacja Pogranicze oraz Fundacja “Dom Litewski” w Sejnach pielęgnują związki z kulturą litewską, to miejsce, w którym po litewsku zabrzmi opowieść o Człowieku, który odkrył literaturę litewską i spopularyzował dajny. Z Sejn droga poprowadzi do Ełku, największego mazurskiego miasta z bogatą tradycją ludową, stamtąd na Warmię, do Olsztyna – z uwagi na ww. związki ze spuścizną Ludwika Rėzy i jego „borussiańską”, tudzież wielokulturową przynależność. 

Przed przedstawieniem jest planowane krótkie wprowadzenie do życia i twórczości Ludwika Rėzy (dr Alina Kuzborska, Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie), po spektaklu jest przewidziana interakcja z publicznością i wspólne śpiewanie dajn ze zbiorów Rėzy. Polskie tłumaczenie monodramu będzie wyświetlane na ekranie.

Organizatorzy i sponsorzy wydarzenia:

Lietuvos kultūros taryba / Litewska Rada Kultury

Attaché ds. kultury Ambasady Republiki Litewskiej w Rzeczypospolitej Polskiej

Konsulat Honorowy Republiki Litewskiej w Olsztynie

Fundacja Borussia Olsztyn

Archiwum Państwowe w Olsztynie

Fundacja Pogranicze, Ośrodek "Pogranicze – sztuk, kultur, narodów" w Sejnach

Fundacja im. bpa Antanasa Baranauskasa „Dom Litewski” w Sejnach

Muzeum Historyczne w Ełku

Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie

Koordynatorka: Alina Kuzborska

Reżyserka: Saulė Degutytė