CAFÉ EUROPA (CafeEU)
Café Europa nie jest jedynie projektem wydawniczym, lecz długofalową praktyką kulturową na styku literatury, edukacji i europejskiej debaty publicznej. Wyrasta z przekonania, że jeśli literatura ma odzyskać swoją pełną funkcję społeczną i intelektualną, książkom muszą towarzyszyć kontekst, rozmowa, obecność i ciągłość. Projekt świadomie nawiązuje do historycznej figury europejskiej kawiarni literackiej — przestrzeni spotkań pisarzy, myślicieli, studentów i obywateli. W Café Europa ta figura powraca jako mobilny, transnarodowy format: może wędrować między miastami, instytucjami i językami, zachowując przy tym spójną tożsamość intelektualną.
Projekt kieruje uwagę ku trzem regionom Europy — Europie Środkowo-Wschodniej, Bałkanom i Kaukazowi — często spychanym na margines dominującego obiegu i wyrasta z zobowiązania do przywracania obiegowi książki dzieł europejskich, które pozostawały niewidoczne, zapomniane lub strukturalnie marginalizowane na polskim — i szerzej, europejskim — rynku. Projekt odpowiada na konkretną lukę: mimo bogactwa tradycji literackich Europy Środkowo-Wschodniej, Bałkanów i Kaukazu, przekłady z serbskiego, ukraińskiego, litewskiego, ormiańskiego i gruzińskiego na polski są wciąż nieliczne, nierówne i często przestarzałe. Café Europa wypełnia tę lukę, publikując pięć starannie wybranych arcydzieł — dobranych nie ze względów reprezentacyjnych, lecz z powodu ich jakości i aktualności wobec współczesnych pytań o Europę. To książki o wojnie i przemocy, pamięci, dominacji kolonialnej, tożsamości, odpowiedzialności etycznej oraz zmaganiu jednostki z systemami opresji:
- Semper Idem Đorđe Lebovicia, kuratorowana przez Srđana Srdića, konfrontuje czytelnika z pamięcią Zagłady i rozpadem Jugosławii, splatając osobiste świadectwo z refleksją nad powracaniem historii i moralną katastrofą (tłum. Agnieszka Łasek)
- A Little Touch of Drama Valeriana Pidmohylnego, kuratorowana przez Oksanę Zabużko, przywraca do obiegu ukraiński modernizm: dzieło pisane w cieniu represji, a zarazem zaskakująco intymne i filozoficznie precyzyjne. (tłum. Katarzyna Gach)
- Lambalo and Qasha Mikheila Javakhishviliego, kuratorowana przez Archila Kikodzego, opowiada o walce o autonomię kulturową w Gruzji i o cenie, jaką płaci sztuka za opór wobec presji totalitarnej. (tłum. Magdalena Nowakowska)
- The Maximum Security Barracks Vladasa Kalvaitisa, kuratorowana przez Birutė Jonuškaitė, należy do najmocniejszych literackich przedstawień systemu sowieckich łagrów — łączy brutalny realizm z czarnym humorem i ludzką kruchością. (tłum. Joanna Tabor)
- Hangover Hranta Matevosyana, kuratorowana przez Lusine Kharatyan, bada napięcia między tożsamością, centrum i marginesem, samotnością i wspólnotą — pytania, które silnie rezonują we współczesnych debatach o postkolonializmie i przynależności. Wprowadzając te książki do polskiego obiegu, Café Europa nie dąży do „egzotyki” czy efektu nowości, lecz do przywrócenia im należnego miejsca: jako głosom centralnym dla europejskiej opowieści. (tłum. Aleksandra Majdzińska, Vahram Mkhitaryan)
Każdej z pięciu książek towarzyszy współczesny pisarz z tego samego kręgu językowego i kulturowego, który pełni rolę kuratora: wybiera dzieło, pisze esej wprowadzający i uczestniczy w działaniach promocyjnych oraz edukacyjnych. Dzięki temu publikacje nie trafiają do czytelników jako „oderwane artefakty”, lecz jako teksty osadzone w żywej historii, kulturze i sporach współczesności.
Café Europa redefiniuje też pozycję tłumacza. Projekt traktuje tłumaczy jako podmioty dialogu międzykulturowego, a tłumacze otrzymują pełne uznanie zawodowe: są konsekwentnie wskazywani we wszystkich publikacjach, język oryginału jest jasno oznaczony, a tłumacze biorą udział w wideokastach, spotkaniach i warsztatach, dzieląc się nie tylko warsztatem, lecz także refleksją nad językiem, etyką i transferem kulturowym.
Café Europa opiera się na gęstej sieci partnerstw — lokalnych, krajowych i międzynarodowych — budowanych relacyjnie, a nie instrumentalnie. Księgarnie i biblioteki stają się węzłami kulturowymi mocno osadzonymi w swoich społecznościach. Uniwersytety i szkoły zapewniają ciągłość, krytyczną refleksję i realne zaangażowanie młodzieży. Z kolei partnerzy międzynarodowi sprawiają, że Café Europa pozostaje wymianą dwustronną, a nie jednokierunkowym transferem.
Bardzo dużą uwagę projekt Cafe Europa skupia na promocji, która pomyślana jest jako mediacja kulturowa, a nie marketing. Zamiast krótkotrwałych „zrywów widoczności” projekt stawia na strategię warstwową i długofalową, łączącą treści cyfrowe, działania w terenie i komponent edukacyjny. Wymiar cyfrowy — seria wideokastów Café Europa. Conversations oraz podcasty Sound of Reading — tworzy wielojęzyczne archiwum głosów, interpretacji i brzmień. Równolegle trasy książkowe Café Europa zamieniają księgarnie, biblioteki i uniwersytety w tymczasowe kawiarnie literackie. Spotkania mają charakter kameralny i partycypacyjny, często współorganizowany przez studentów działających w Klubach Café Europa. Literatura nie jest tu „produktem końcowym”, lecz wspólną praktyką: czytania, tłumaczenia i dyskutowania.
